X
تبلیغات
در محضراستادمحمدحسین رجبی دوانی - بررسی نقش مردم کوفه در حادثه کربلا
در محضراستادمحمدحسین رجبی دوانی
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 15 آذر1391 توسط هادی - مختار

در عصر امام حسین(ع) فقط کوفیان با آن حضرت اعلام همکاری کردند در دوران امام حسین(ع) هم وقتی خبر بیعت نکردن ایشان با یزید به گوش مسلمانان جهان اسلام رسید، فقط کوفیان اعلام همکاری و همراهی با حضرت کردند و هزاران نامه به آن حضرت نوشتند و گفتند که ما هم مثل شما به وضع موجود اعتراض داریم و از شما برای حضور در شهر خود دعوت می کنیم و در راه شما جان فشانی می کنیم تا این حکومت غاصب برافتد و حکومت حق جای آن بنشیند.


امیرالمومنین(ع) فاصله گرفتن مردم مدینه از اسلام ناب را شاهد بودند رجبی دوانی در پاسخ به این سوال که چرا حضرت علی(ع) وقتی پس از ۲۵ سال خانه نشینی به خلافت رسیدند، کوفه را به عنوان مرکز خلافت برگزیدند، گفت: در آن ۲۵ سال خانه نشینی امیرالمومنین، اوضاع جهان اسلام به ویژه وضعیت مسلمانان مدینه کاملا دگرگون شده بود. ایشان به تعبیر خود خار در چشم و استخوان در گلو داشتند که می دیدند که چگونه مسلمانان در حال فاصله گرفتن از اسلام ناب هستند.

در این ۲۵ سال، آن حضرت بیشتر وقت خود را در مزارع اطراف مدینه به کشاورزی و کاشتن نخل و ایجاد نخلستان مشغول بودند.با گذشت ۲۵ سال که در واقع نسل جدیدی از مسلمانان به وجود آمده بود، مردم مدینه دریافتی از حقیقت اسلام و شناختی از امیرالمومنین(ع) نداشتند و ایثارگری ها و شجاعت های حضرت را ندیده بودند. نسل قبلی نیز که شاهد این فداکاری ها و ایثارگری ها بودند به شهرهای دیگر عالم اسلام مهاجرت کرده بودند. 


جمعی از بهترین یاران پیامبر(ص) و امیر المومنین (ع) به کوفه مهاجرت کردند نویسنده کتاب "کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی"با بیان این که جمعی از بهترین یاران پیامبر(ص) و امیرالمومنین(ع) به شهرهایی از جمله کوفه مهاجرت کرده بودند، افزود: شهر کوفه در زمان خلیفه دوم تاسیس شد و این شهر در کنار بصره و فسطاط در مصر به مقری برای اصحاب رسول ا...(ص) و امیرالمومنین(ع) تبدیل شده بود زیرا در این زمان خلیفه دوم اصحاب را تشویق می کرد که به این شهرها مهاجرت کنند.

در نتیجه بیشتر اصحاب با سابقه رسول ا...(ص) که به امیرالمومنین (ع) بسیار علاقه مند بودند و خدمات و شجاعت ها و فداکاری های آن حضرت را شاهد بودند، به این شهرها مهاجرت کردند؛ به لحاظ کمی و کیفی بیشترین مهاجرت ها به سوی کوفه بود و افرادی مثل حذیفة الیمان صاحب سر پیامبر ، عمار یاسر، غرظة بن کعب انصاری ، هاشم مرقال مقیم کوفه شدند. 


بیشتر این افراد در جنگ های امیرالمومنین(ع) در کنار آن حضرت حضور داشتند. در جنگ صفین سپاه کوفه ۲۵۰۰ صحابه را با خود به همراه داشت که بیش از ۱۰۰ نفر از این افراد کسانی بودند که در جنگ بدر نیز حضور داشتند که این نشان دهنده اقامت گسترده صحابه برجسته پیامبر اسلام(ص) در شهر کوفه است. در مقابل معاویه هم که تلاش کرده بود در صفین صحابه را همراه خود داشته باشد موفق شده بود فقط ۵ صحابه را با خود همراه کند. تا آن موقع هنوز شیعه شکل نگرفته بود و بیشتر بحث شیعه سیاسی مطرح بود نه شیعه اعتقادی و کلامی و فقهی.


بزرگترین مرکز اجتماع مسلمانان افرادی که امیرالمومنین(ع) را امام اول شیعیان می دانستند مثل عمار یاسر، خذیفة الیمان، خذیفة بن ثابت ذوشهادتین، که جزو اصحاب برجسته رسول ا...(ص) محسوب می شدند و قائل به برتری حضرت علی(ع) بر همه اصحاب بودند نیز ساکن شهر کوفه شده بودند. لذا مردم کوفه نسبت به مردم مدینه و دیگر نقاط عالم اسلام شناخت بیشتری از حضرت علی(ع) داشتند. علاوه بر آن زبده ترین و برجسته ترین رزم آوران عرب مسلمان، ساکن شهر کوفه بودند.

 فاتحان ایران و بقیه جنگ های بزرگ صدراسلام در کوفه مقیم بودند. سرشناس ترین قبایل یمنی و قبایلی از دیگر نقاط عالم اسلام ساکن شهر کوفه شده بودند؛ به ویژه عرب های یمن که در سال دهم هجرت در اواخر حیات با برکت رسول ا...(ص) توسط امیرالمومنین(ع) مسلمان شده بودند لذا خود را مدیون حضرت علی(ع) می دانستند و رجالی از آن ها نیز به کوفه مهاجرت کرده و در این شهر ساکن شده بودند و به خوبی حضرت را می شناختند. 


مالک اشتر نخعی و حارث همدانی از جمله این افراد بودند که این ویژگی ها کوفه را به بزرگ ترین مرکز اجتماع مسلمانان تبدیل کرده بود. لذا امیرالمومنین(ع) به این شهر امید بسته بودند و وقتی می خواستند به این شهر هجرت کنند، از این شهر با عنوان قبة الاسلام و جمجمة العرب یاد کردند که این تعابیر جایگاه برجسته شهر کوفه را نشان می دهد.
و بیانگر حضور بهترین های عالم اسلام در این شهر است. اما مردم همین شهر که بهترین های عالم اسلام را در خود جای داده بود هم به امام علی(ع) و هم به امام حسن مجتبی(ع) خیانت کردند و بعدها اوج خیانت شان را در ماجرای کربلا شاهد بودیم که با وجود این که امام حسین(ع) را به شهر خود دعوت کرده بودند نه تنها ایشان را نپذیرفتند بلکه کمر به شهادت آن حضرت بستند.


شیعیان کوفه نسبت به بقیه عالم اسلام بهترین عملکرد را درباره ائمه (ع) داشتند رجبی دوانی به اوضاع پیچیده عالم اسلام و شهر کوفه در زمان امام حسین (ع) اشاره کرد و گفت: وقتی مردم کوفه با این عملکرد و بی وفایی و خیانتی که به امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) روا داشتند؛ باز هم وفادارترین مردمان نسبت به ائمه(ع) محسوب می شوند می توان دریافت که دنیای اسلام در چه وضعیت اسفناکی به سر می برد.
وقتی بهتر می توانیم این شرایط را دریابیم که بخشی از نامه امام علی(ع) خطاب به مردم کوفه را بخوانیم. آن جا که ایشان می نویسند مدینه دیگر شهر زمان پیامبر(ص)نیست و خوبان آن به کوفه مهاجرت کرده اند. یعنی امام علی(ع) در مقایسه با مدینه باز به کوفه امید دارند و با همه کوتاهی مردم کوفه باز آن هاگوش به فرمان امیرالمومنین(ع) هستند و در جنگ های جمل و صفین و نهروان بسیج شدند.

 این در حالی است که مردم مدینه با حضرت برای سرکوب پیمان شکنان همراه نشدند و به نقلی ۴۰۰ و بنا به قولی ۷۰۰ نفر بیشتر با حضرت حرکت نکردند ولی کوفیان با حجم گسترده ای در کنار حضرت علی (ع) حضور می یابند هر چند که در نهایت عملکرد مثبتی ندارند.


این وضعیت حاکی از آن است که در این ۲۵ سال نه تنها حق سیاسی امیر المومنین(ع) غصب شد، بلکه اعتقادات و افکار مسلمانان و حتی فروع عملی مسلمانان دچار بدعت هایی شد و تفسیرها و برداشت های نادرست از قرآن و مفاهیم اسلامی انحرافی را در دنیای اسلام پدیدآورد که خوبان عالم اسلام یعنی کوفیان چنین عملکردی داشتند. این انحطاط و انحراف چنان بود که اگر امام حسین (ع) به بهای خونشان به احیای اسلام نمی پرداختند اسلام در همان سده اول نابود می شد. امام حسین(ع) با شهادت شان تلنگر بزرگی به امت اسلام وارد کردند.


جنایت کربلا را شیعیان کوفه مرتکب نشدند رجبی دوانی با بیان این که با همه بی وفایی ها و کارنامه سیاه مردم کوفه باز این شهر ، بهترین شهر از نظر ائمه اطهار (ع) بوده است یادآور شد: در این که کوفیان در برابر امام حسین(ع) عملکرد بسیار ننگینی داشتند و جنایت بزرگ کربلا را مرتکب شدند، شکی نیست.
اما این بدین معنا نیست که شیعیان کوفه جنایت کربلا را مرتکب شدند. دشمنان شیعه با شیطنت به دنبال آن هستند که القا کنند تمام مردم کوفه شیعه بودند و این شیعیان، امام علی(ع) را دعوت کردند و پذیرای آن حضرت شدند اما در ادامه ایشان را یاری نکردند و به حضرت خیانت کردند. از درون این شیعیان گروه خوارج ایجاد شد که آن حضرت را به شهادت رساند. همین شیعیان امام مجتبی(ع) را یاری نکردند و سبب صلح و کناره گیری ایشان از خلافت شدند. بعدها این شیعیان امام حسین(ع)را دعوت کردند و نه تنها ایشان را یاری نکردند بلکه ایشان را به شهادت رساندند و بعد برای شهادت او عزاداری می کنند.این را از گذشته تا به حال به شیعه نسبت می دهند که اتهام بسیار ناروا و بی مبنایی است.


نگاه مثبت مردم کوفه نسبت به امیر المومنین (ع)
هرگز این گونه نبوده که اغلب مردم کوفه شیعه باشند زمان طولانی گذشت تا اکثر مردم کوفه شیعه شدند. مردم این شهر اغلب امیرالمومنین (ع) را به عنوان خلیفه چهارم مسلمانان می پذیرفتند ولی بر خلاف دیدگاه مردم بقیه شهرها نسبت به ایشان دیدگاه مثبت داشتند. ابن ابی الحدید شارح نهج البلاغه می گوید که بیشتر مردم شام، مدینه و مصر دشمن امیرالمومنین (ع) بودند و ادامه می دهد که فقط شهر کوفه بود که نیمی از مردم آن به حضرت علی(ع) ارادت داشتند اگرچه نیمی دیگر با ایشان مخالف بودند.پس فقط نیمی از کوفیان بودند که به حضرت علی(ع) ارادت داشتند البته نه این که ایشان را امام مسلمانان بدانند.

 به بیان دیگر شیعیان در اقلیت بودند.شیعه کسی است که امام را پیشوای واجب الاطاعه خود می داند که باید رضایت او را به دست آورد. چنین مسلمانی آیا می تواند امام خود را در کربلا تنها بگذارد و بدتر از آن، امام خویش را به شهادت برساند؟چنین فردی شیعه نیست.افرادی که امام علی(ع)را تنها گذاشتند یا در روز عاشورا حضور نیافتند شیعه اعتقادی نبودند و امام علی(ع) را امام اول نمی دانستند.


افراد انگشت شماری در کوفه حضور داشتند که امیرالمومنین (ع) را امام نخستین خود می دانستند. دیگران چنین اعتقادی نداشتند، مدعی چنین اعتقادی هم نبودند.عموم افرادی که در کربلا با امام حسین(ع) جنگیدند نیز از عامه بودند و شیعه نبودند وقتی امام حسین(ع) در کربلا از نیروهای دشمن پرسیدند چرا کمر به قتل من بسته اید، گفتند بغضا لابیک؛ به دلیل بغض و کینه ای که نسبت به پدر تو داریم.از سویی در میان اصحاب امام حسین(ع) هم غیر از خاندان خود امام و بنی هاشم و ۴ نفری که از شهر بصره آمده بودند، بقیه یاران امام حسین(ع) که در کربلا به شهادت رسیدند اهل کوفه بودند.

بنابراین اگر ما آن چهره زشت را از کوفه می بینیم، از این سو هم باید بدانیم که اغلب شهدای کربلا اهل کوفه بودند.
بزرگان شیعه مثل مختار و میثم در زندان بودند سران و بزرگان شیعیان کوفه مثل مختار و میثم تمار در این زمان در زندان بودند.درست است که همه شیعیان کوفه خود را به امام حسین(ع) نرساندند اما آن هایی که به امام حسین(ع) اعتقاد داشتند امام خود را یاری کردند.
عده ای که درجه ایمان ضعیف تری داشتند و دچار اشتباه شدند آن ها از تهدیدهای ابن زیاد ترسیدند و وقتی شنیدند که راه های کوفه بسته شده است از این رو فکر کردند که دیگر تکلیفی ندارند و به امام حسین(ع) نپیوستند اما این افراد با ابن زیاد هم همکاری نکردند.   سلیمان بن صر دخزاعی ، رفاعه بن شداد بجلی ، مصیب بن فرازی جزو این افراد بودند که بعدها گروه توابین را تشکیل دادند و در صدد جبران کوتاهی های خود برآمدند.پس این شیعیان هم با توجیه این که راه های کوفه بسته است پس تکلیفی ندارند، در این زمینه کوتاهی کردند.

 البته بعدها هم پشیمان و متوجه شدند که کارشان فقط توجیه بوده است. زیرا در همان شرایط افرادی مثل حبیب بن مظاهری و عبدا...وهب گریختند و خود را به کربلا رساندند.این جا بود که درصدد جبران کوتاهی خود در یاری امام (ع) برآمدند.



قالب وبلاگ